Chỉ có 10% chương trình biểu diễn trả tiền bản quyền

Đó là con số mà nhạc sĩ Phó Đức Phương, Giám đốc Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc (VCPMC) đưa ra trong cuộc gặp gỡ với các nhạc sĩ vào sáng nay 16-2 tại Hà Nội.

Vì sao đã gần tám năm kể từ khi Công ước Bern được thực thi tại Việt Nam, và gần sáu năm Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực, nhưng tình trạng vi phạm quyền tác giả vẫn xảy ra như vậy? Lý giải điều này, nhạc sĩ Phó Đức Phương cho rằng, “chỉ tại con dấu đỏ”. Đó chính là quyết định của các cơ quan cấp phép biểu diễn, ở đây cụ thể là Cục Nghệ thuật biểu diễn và các Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh.

Nhạc sĩ Phó Đức Phương khẳng định, việc các cơ quan cấp phép biểu diễn cho các chương trình sử dụng những tác phẩm âm nhạc mà chưa xin phép tác giả chính là hợp thức hoá việc vi phạm bản quyền. Bức xúc hơn, ông cho rằng đó là “tiếp tay cho việc làm trái pháp luật và triệt tiêu khả năng tự bảo vệ mình của các nhạc sĩ”.

Chưa có một con số thông kê cụ thể và chính xác, nhưng ước đoán mỗi năm con số các chương trình ca nhạc được cấp phép biểu diễn trong cả nước phải lên tới hàng trăm. Từ các live show riêng của ca sĩ, cho tới những chương trình nhân các ngày lễ lớn, những dịp kỷ niệm, tôn vinh… Trong khi cát xê của ca sĩ biểu diễn mỗi chương trình có thể lên đến hàng chục triệu đồng, doanh thu mà các bầu sô thu về đến hàng trăm triệu, thì nhạc sĩ - họ nhận được gì? Số tiền bản quyền rất ít ỏi cho mỗi bài hát khi sử dụng, nhưng vẫn cố tình “lờ đi”.

Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo chia sẻ, trong các văn bản trả tiền bản quyền ít ỏi của ông, chưa có cái nào lên đến con số một triệu đồng. Trong khi đó, ông ra hàng đĩa, thấy các CD, album sử dụng bài hát của mình ở đủ mọi bộ sưu tập. Lên mạng down một lúc, có hàng chục ca sĩ hát bài của mình. Ông còn được biết, mỗi chuyến biểu diễn ở nước ngoài của các ca sĩ, có khi cát xê lên đến năm bảy nghìn USD. Chưa kể ở các phòng trà, các quán café âm nhạc, bài hát của mình cũng liên tục được sử dụng.

Theo luật pháp Việt Nam và công ước quốc tế, đương nhiên ai dùng sản phẩm âm nhạc để kinh doanh là phải trả tiền cho tác giả. Nhưng bản thân ông là người sáng tạo những nhạc phẩm ấy, cũng không biết ai sẽ là người chịu trách nhiệm pháp lý cho việc này.

Sơ hở của luật pháp?

Có mặt tại buổi gặp gỡ, nhiều nhạc sĩ lão thành đều thống nhất ý chí rằng họ phải tự đứng lên bảo vệ quyền lợi của chính mình. Nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ cho rằng, ở đây rất cần sự kiểm soát của hệ thống pháp luật. Trách nhiệm của Cục Nghệ thuật biểu diễn và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc cấp phép là rõ ràng. Tác giả bài hát Xa khơi nổi tiếng đề nghị cần phải có sự kiểm tra, giám sát hoạt động tổ chức biểu diễn của các bầu sô ca nhạc.

Trong khi đó, nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn cho biết, vào những năm 1945, tuy chưa có luật cụ thể, nhưng ý thức bảo vệ quyền tác giả đã rõ ràng. Các sáng tác của họ mỗi khi biểu diễn đều được kiểm duyệt và bảo vệ. Ông cho biết, cần phải làm rõ quy trình cấp phép biểu diễn ca nhạc. Vì sao họ có quyền đóng dấu cấp phép cho biểu diễn các nhạc phẩm mà không xin phép nhạc sĩ?

Về điều này, nhạc sĩ Trương Ngọc Ninh cho biết, khi ông còn là Phó Giám đốc Sở Văn hóa Hà Nội, các chương trình biểu diễn ca nhạc chỉ được cấp phép khi nào có giấy tờ chứng minh đã nộp tiền bản quyền tác giả. Hợp đồng bản quyền sử dụng tác phẩm âm nhạc, giấy chứng thực nộp tiền cho tác giả là hạng mục giấy tờ bắt buộc phải có trong hồ sơ xin cấp phép biểu diễn. Nhưng hiện nay nhiều chương trình biểu diễn chỉ cần “cam kết” trả tiền là được cấp phép, và thực tế thì sau đó họ vô tư biểu diễn mà không ai giám sát cái sự “cam kết” của họ.

Điều nguy hiểm hơn, như nhạc sĩ Phó Đức Phương cho biết, vấn đề này lại liên quan đến việc thiếu sót của hệ thống văn bản pháp luật. Mặc dù theo quy định tại khoản 3 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, tổ chức, cá nhân phải xin phép và trả tiền thù lao cho tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả khi sử dụng tác phẩm. Nhưng vì sao mà trong suốt thời gian qua, việc áp dụng và thực hiện thủ tục cấp phép biểu diễn lại bỏ qua những quy định này?

Theo nhạc sĩ, hiện dự thảo Nghị định “Quy định về biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang; thi người đẹp và người mẫu; phát hành, lưu hành, kinh doanh bản ghi âm, ghi hình ca múa nhạc, sân khấu” mà hiện Chính phủ đang lấy ý kiến tham gia đóng góp để hoàn thiện và ban hành, có nhiều điểm thiếu sót và có thể làm sai lệch ý nghĩa về những điều khoản căn bản của luật pháp về quyền tác giả. Ông cho rằng, đó là điều vô cùng hệ trọng và cấp thiết, vì nếu không góp ý kịp thời, khi Nghị định ban hành sẽ khiến cho việc bảo vệ quyền tác giả càng thêm phức tạp và khó thực thi hơn.

Cụ thể, ông cho rằng Nghị định về quy định này còn nhiều khoảng trống về quyền tác giả. Thí dụ, tại điều 5, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động biểu diễn, không thấy điều mục nào quy định cụ thể việc thực hiện xin phép và trả tiền bản quyền tác giả. Tại điều 7, về thủ tục cấp giấy phép tổ chức biểu diễn, cũng không có quy định cụ thể về đơn đề nghị cấp phép phải kèm theo hợp đồng sở hữu tác phẩm với tác giả hoặc chủ sở hữu tác phẩm…

Các nhạc sĩ lão thành cùng kiến nghị

Nhạc sĩ Phó Đức Phương cho biết, trong nhiều động thái ráo riết bảo vệ quyền tác giả cho các nhạc sĩ, Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc cũng đã có công văn số 218/2011-CV QTGAM kính gửi Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch 20-7-2011, công văn số 245/CV-QTG kính gửi Văn phòng Chính phủ ngày 9-8-2011, công văn số 678/2011/CV-QTGHAN kính gửi Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân ngày 29-12-2011, trong đó nêu lên sự cấp thiết phải chỉnh sửa, bổ sung những điều khoản vào các văn bản pháp luật, đồng thời đề nghị các biện pháp để thực thi quyền tác giả âm nhạc. Cùng theo đó, Trung tâm cũng gửi bản kiến nghị góp ý một số điều khoản cụ thể liên quan việc thực thi quyền tác giả đối với Nghị định “Quy định về biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang; thi người đẹp và người mẫu; phát hành, lưu hành, kinh doanh bản ghi âm, ghi hình ca múa nhạc, sân khấu”.

Tại buổi gặp mặt sáng nay, các nhạc sĩ lão thành đều đã đồng ý ký vào bản kiến nghị về việc thực thi quyền tác giả âm nhạc, do TTBVQTGAN soạn thảo hoàn chính trong vài ngày tới, để gửi đến Chính phủ và các cấp, các ngành liên quan.

Vạn bất đắc dĩ, các nhạc sĩ – hầu hết những người chỉ biết đến phím đàn và khuông nhạc, phải cùng ngồi lại với nhau “bàn kế sách” để tự bảo vệ mình.

Nhạc sĩ Hoàng Dương – tác giả của “Hướng về Hà Nội” và nhiều tác phẩm khí nhạc cho rằng, vấn đề này, Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc và các Hội Nhạc sĩ trung ương và địa phương cần phải hợp tác và cần một văn phòng luật sư đứng ra đảm trách. Ông nói vui: “Nhạc sĩ chúng tôi, cãi nhau với vợ còn chẳng xong, nói gì đi kiện ở bên ngoài”.