Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam vô cùng thương tiếc báo tin: Nhạc sĩ - Nhà giáo Phan Trần Bảng đã từ trần vào ngày 14/8 tại Hà Nội, hưởng thọ 91 tuổi.
Nhạc sĩ - Nhà giáo Phan Trần Bảng người có nhiều đóng góp trong lĩnh vực giáo dục âm nhạc đã rời cõi tạm, để lại niềm tiếc thương cho người thân, bạn bè đồng nghiệp, học trò và công chúng yêu nhạc.
Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam xin đăng lại bài viết: "Nhạc sĩ Phan Trần Bảng: Dạy âm nhạc là dạy làm người" - như nén tâm nhang tưởng nhớ ông!
Là nhạc sĩ quen thuộc của học sinh với ca khúc “Bài ca đi học”, “Trường em xinh, trường em đẹp”… nhạc sĩ Phan Trần Bảng còn gắn bó với sự nghiệp giáo dục âm nhạc trong nhà trường phổ thông như đã từng biên soạn chương trình, biên soạn sách giáo khoa, cải tiến phương pháp giảng dạy. Ông đã chia sẻ với chúng tôi những trăn trở về giáo dục âm nhạc trong nhà trường phổ thông hiện nay.
Đổi mới phương pháp giảng dạy
Chương trình giáo dục nghệ thuật trong nhà trường phổ thông nếu chỉ dừng lại ở 2 môn Âm nhạc và Mỹ thuật thì là một thiếu sót. Ngày nay trong lĩnh vực văn hóa đã có rất nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau đang phát triển rất sâu và phổ biến rộng rãi. Vì vậy nhà trường phải cung cấp các tri thức cơ bản của các loại hình nghệ thuật này để học sinh có đủ kiến thức và năng lực thẩm mỹ đúng đắn tiếp thụ tác dụng giáo dục của các loại hình nghệ thuật đó.
Trước đây, khi các phương tiện in ấn, truyền thông điện tử chưa phát triển thì người thầy dạy nhạc với lượng thời gian eo hẹp của chương trình đã lấy việc cung cấp các tri thức Âm nhạc và kỹ năng thực hành phổ thông làm MỤC ĐÍCH. Còn phương pháp giảng dạy chỉ là PHƯƠNG TIỆN để thực hiện mục đích.
Ngày nay, khi các phương tiện truyền bá tri thức âm nhạc đã rất phong phú, Google có thể thay thế người thầy làm việc này thì người giáo viên âm nhạc phải dành thời gian thực hiện một nhiệm vụ cao cả hơn mà máy móc không thể thay thế. Đó là thông qua các “phương tiện kiến thức” với hệ thống phương pháp giảng dạy khoa học, phù hợp với đối tượng học, với thực tiễn, với đặc thù bộ môn mà hình thành ở học sinh các phẩm chất đạo đức và trí tuệ cao: Rèn trí thông minh, nhu cầu tư duy, năng lực tư duy, nhu cầu và năng lực thẩm mỹ, biết phản biện, nhằm phát triển tối đa những khả năng của trí tuệ và tình cảm để LÀM NGƯỜI. Phương pháp dạy học đã trở thành mục tiêu để người thầy vươn tới thực hiện nhiệm vụ trên.
Hình thành ở học sinh khả năng sáng tạo
rong chương trình giáo dục âm nhạc có nhiều phân môn. Trong đó có một phân môn đáp ứng được nhiệm vụ trên mà ta chưa nhận thức và khai thác được. Đó là phân môn Tập đọc nhạc.
Nhiều người cho rằng học phân môn này chỉ để nhận biết cách mã hóa âm thanh (ký hiệu của ghi nhạc), còn việc giải mã chữ nhạc (đọc nhạc) là rất khó, học sinh phổ thông chỉ học để biết. Điều đó không đúng. Đọc nhạc có 2 cách: Đọc theo phương pháp giải mã của đàn định âm (có nhiều giọng khác nhau) dành cho các trường âm nhạc chuyên nghiệp và đọc theo phương pháp giải mã của tiếng hát (đọc theo tên các bậc âm của điệu thức) là cách đọc phổ thông phục vụ cho ca hát. Đọc theo phương pháp thứ hai rất dễ, rất nhanh.
Trên thế giới đã có nhiều nước áp dụng cách đọc này trong nhà trường phổ thông như Hungary, Đức, Trung Quốc, Malaysya…. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì chưa đạt được yêu cầu chính của giáo dục bộ môn: Phải thông qua việc rèn luyện các kỹ năng đọc nhạc để tạo được sự hứng thú sáng tạo âm nhạc của học sinh (không phải là sáng tác) giống như thủ pháp “luyện đặt câu và Tập làm văn” trong môn Tiếng việt, “vẽ tranh theo đề tài” của môn Mỹ thuật… Từ đó, ở tầm cao hơn, người thầy phải hình thành ở học sinh nhu cầu sáng tạo, khả năng sáng tạo, thói quen sáng tạo và hứng thú sáng tạo. Học nghệ thuật là học sáng tạo và cảm thụ được cái đẹp của sáng tạo. Sau này khi lớn lên, các em có thể quên “chữ nhạc” nhưng phẩm chất sáng tạo sẽ phát huy trong cuộc sống hàng ngày của các em.
Với phân môn Tập hát: Ngày nay, tùy điều kiện từng dân tộc, từng địa phương, từng trường, từng lớp, chúng ta cần mạnh dạn nâng cao khả năng ca hát của học sinh. Từ hát đồng âm đến hát có bè đơn giản và phức tạp có nhiều sắc thái tình cảm khác nhau rõ rệt. Các Sở GD&ĐT cần liên hệ chặt chẽ với các cơ quan văn hóa, truyền thông, báo chí và hội âm nhạc địa phương để tuyển chọn các bài dân ca bản địa, các bài hát mới ca ngợi quê hương địa phương để đưa vào chương trình dạy hát trong nhà trường.
Không được thoát ly việc đứng lớp
Phải chăng đã đến lúc chương trình môn âm nhạc chỉ quy định những “phần cứng” của môn học để tạo cơ hội phát huy tinh thần làm chủ, khả năng sáng tạo và tính thực tiễn của từng địa phương, từng giáo viên trong việc thực hiện chương trình và được tự lựa chọn nội dung, phương pháp giảng dạy khác nhau.
Hãy bớt đi sự “cầm tay chỉ việc” chung chung cứng nhắc cào bằng như ngày xưa vì trình độ chuyên môn và sư phạm của giáo viên với các phương tiện dạy học ngày nay đã khác xưa nhiều. Để thực hiện, người cán bộ nghiên cứu và chỉ đạo bộ môn phải có trình độ chuyên môn, tay nghề và kiến thức thực tiễn cao. Không được thoát ly việc đứng lớp.
Dạy âm nhạc là dạy LÀM NGƯỜI. Muốn vậy người giáo viên phải hiểu cặn kẽ từng đối tượng dạy học. Căn cứ vào đối tượng mà có những giáo án khác nhau. Có thể mỗi lớp, mỗi học sinh là một giáo án. Người thầy giáo phải có bản lĩnh sư phạm và tay nghề cao để thích ứng được với từng đối tượng giáo dục.
Không chỉ chú trọng vào việc thay đổi chương trình và sách giáo khoa mà phải chú ý đến cải cách phương pháp dạy học bộ môn. Đây là một yêu cầu cấp thiết. Cần đưa yêu cầu này thành một mục tiêu quan trọng trong cuộc cải cách cơ bản và toàn diện của ngành Giáo dục.
Phải nhận thức rõ mục đích giáo dục phổ thông và mục tiêu dạy học bộ môn mà nghiên cứu xác định phương pháp, thực nghiệm phương pháp và thực dạy bộ môn là một yêu cầu cấp bách đối với đội ngũ cán bộ nghiên cứu, chỉ đạo bộ môn các cấp và các trường sư phạm. Đồng thời phải mở rộng dân chủ và xã hội hóa trong việc nghiên cứu, phổ biến phương pháp dạy học bộ môn.
