Theo NSƯT Đinh Trung Cẩn, Tổng Giám đốc VCPMC, nút thắt lớn nhất hiện nay về tác quyền âm nhạc vẫn nằm ở cơ chế xử lý hành vi xâm phạm quyền chưa được kịp thời.
Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) vừa tổ chức hội nghị tổng kết hoạt động năm 2025. Báo cáo cho thấy, năm 2025 ghi nhận bước tăng trưởng đáng chú ý trong hoạt động bảo vệ quyền tác giả âm nhạc tại Việt Nam, với tổng số tiền bản quyền thu được hơn 424 tỉ đồng Tuy nhiên, theo NSƯT Đinh Trung Cẩn, Tổng Giám đốc VCPMC, những vướng mắc về thực thi pháp luật vẫn là rào cản lớn cần sớm được tháo gỡ.
NSƯT Đinh Trung Cẩn, Tổng Giám đốc VCPMC.
Dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn
Từ kết quả tổng kết năm 2025, nhiều tác giả lần đầu ghi nhận mức thu nhập tiền tác quyền rất cao. Ông đánh giá như thế nào về tiềm năng doanh thu từ tác quyền âm nhạc tại Việt Nam hiện nay?
+ NSƯT Đinh Trung Cẩn: Nguồn thu tiền tác quyền từ VCPMC trong những năm gần đây đã có sự chuyển dịch rõ rệt theo lĩnh vực sử dụng và thị trường, gắn với sự phát triển của kỹ thuật, công nghệ.
Nếu trước đây, âm nhạc chủ yếu được khai thác thông qua các hình thức truyền thống như biểu diễn trực tiếp, phát sóng, phát hành vật lý, thì hiện nay thị trường âm nhạc đã chuyển dịch phần lớn sang hình thức digital, phát hành online và lưu hành tác phẩm trên các nền tảng số.
Việt Nam lần đầu lọt Top 50 quốc gia có doanh thu bản quyền âm nhạc cao nhất toàn cầu và Top 10 khu vực châu Á – Thái Bình Dương về doanh thu bản quyền kỹ thuật số. Theo ông, điều này phản ánh điều gì?
+ Theo báo cáo doanh thu toàn cầu về quyền tác giả năm 2025 của CISAC, Việt Nam đứng thứ 47 trong Top 50 quốc gia có doanh thu quyền tác giả âm nhạc cao nhất thế giới và xếp thứ 8 trong Top 10 quốc gia có doanh thu digital cao nhất tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Mặc dù VCPMC là một tổ chức quản lý tập thể quyền còn khá trẻ, được thành lập muộn hơn nhiều so với các CMO khác trên thế giới và trong khu vực, nhưng chúng tôi đã có những bước tăng trưởng nhanh, đều, vững chắc qua từng năm hoạt động.
Ghi nhận của CISAC cho thấy thị trường bản quyền âm nhạc Việt Nam trong những năm gần đây đã từng bước khẳng định được vị thế trong khu vực và trên thế giới.
Như một số người đã ví “bản quyền là động lực sáng tạo”, hay “bản quyền – trái tim của công nghiệp văn hóa”…, công tác bảo hộ bản quyền đã góp phần rất quan trọng để tạo nên công bằng trong xã hội, tôn vinh chất xám và thành quả lao động sáng tạo được kết tinh trong các tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học, đảm bảo một thị trường bản quyền sạch, sòng phẳng, văn minh, lành mạnh, đóng góp cho sự phát triển bền vững và tăng trưởng kinh tế của đất nước - NSƯT Đinh Trung Cẩn.
Để đạt được kết quả này, ngoài những nỗ lực của VCPMC trong công tác quản lý và bảo vệ quyền tác giả âm nhạc, còn có sự vào cuộc tích cực của các cơ quan nhà nước trong việc thực thi bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan và hoàn thiện các quy định pháp luật, đảm bảo tính khả thi trong thực tiễn đời sống xã hội, phù hợp với xu thế của thị trường và định hướng phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.
Nhìn sang các quốc gia có thị trường bản quyền phát triển, dư địa tăng trưởng của thị trường tác quyền âm nhạc Việt Nam hiện nay ra sao?
+ Với tiềm năng thị trường và những thuận lợi hiện nay trong chính sách pháp luật về bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan, dư địa tăng trưởng của thị trường tác quyền âm nhạc Việt Nam vẫn còn rất lớn.
Ở lĩnh vực online và digital, nguồn thu đã gần đạt mức tối ưu, nhưng ở lĩnh vực offline, theo đánh giá của VCPMC, vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác đầy đủ.
Tác quyền âm nhạc đã thực sự trở thành nguồn thu nhập bền vững
Trường hợp một nhạc sĩ có thể thu về hơn 4 tỉ đồng mỗi năm, thậm chí một bài hát mang lại gần 1 tỉ đồng tiền tác quyền, theo ông, có thể coi đây là nguồn thu bền vững cho nhà sáng tạo?
+ Chắc chắn tác quyền âm nhạc đã thực sự trở thành nguồn thu nhập bền vững và ổn định cho các nhạc sĩ, người sáng tác là thành viên VCPMC.
Tuy nhiên, mức thu nhập cao hay thấp còn phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm sáng tạo, thị hiếu của công chúng, thị trường âm nhạc và “vòng đời” của mỗi tác phẩm.
Quan trọng hơn, kết quả thu nhập từ tiền bản quyền còn phụ thuộc rất lớn vào việc tác phẩm được khai thác ổn định, được toàn quyền khai thác, được ủy quyền đầy đủ cho tổ chức quản lý tập thể quyền để việc khai thác được thực hiện một cách chủ động và tối ưu.
Để tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, theo ông, Việt Nam cần ưu tiên hoàn thiện những cơ chế, chính sách nào trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ và bản quyền âm nhạc?
+ Việc hoàn thiện các chính sách pháp luật nhằm ngăn ngừa và xử lý hành vi xâm phạm quyền có ý nghĩa hết sức quan trọng và mang tính quyết định đối với hiệu quả của công tác thực thi bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan, cũng như việc đảm bảo các cam kết quốc tế trong lĩnh vực bản quyền và thương mại.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế và chính sách đặc thù cho các tổ chức quản lý tập thể quyền để quy hoạch ổn định hoạt động quản lý bản quyền và tạo thuận lợi cho các đơn vị sử dụng.
Ông Đinh Trung Cẩn, Tổng Giám đốc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam phát biểu tại hội nghị tổng kết hoạt động năm 2025.
Với Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung có hiệu lực từ ngày 1-4-2026, ông kỳ vọng bức tranh doanh thu tác quyền âm nhạc Việt Nam trong 5–10 năm tới sẽ thay đổi ra sao?
+ Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung có nhiều điểm mới, tích cực, đáp ứng yêu cầu phát triển của khoa học công nghệ và tính cấp thiết của việc thực thi bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan.
Với sự hoàn thiện của chính sách pháp luật, sự quan tâm của các cơ quan quản lý nhà nước, dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn, thị trường bản quyền nói chung và tác quyền âm nhạc nói riêng chắc chắn sẽ có nhiều khởi sắc, đạt kết quả tốt hơn so với hiện nay, qua đó khẳng định rõ nét hơn vị thế của Việt Nam trên bản đồ bản quyền thế giới.
Cơ chế xử lý hành vi xâm phạm quyền chưa được kịp thời
Từ thực tiễn hoạt động của VCPMC, theo ông, đâu là những nút thắt lớn nhất hiện nay về mặt pháp lý đang cản trở sự phát triển đầy đủ của thị trường tác quyền âm nhạc?
+ Mặc dù ý thức tôn trọng bản quyền của người sử dụng âm nhạc đã được nâng cao, người sáng tạo cũng đã được trang bị kiến thức về tự bảo vệ quyền, hệ thống chính sách pháp luật về bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan từng bước được hoàn thiện, nhưng nút thắt lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở cơ chế xử lý hành vi xâm phạm quyền chưa được kịp thời.
Thực trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của chủ thể sáng tạo, đặc biệt trong một số lĩnh vực như biểu diễn có bán vé, concert, liveshow, nhạc nền, dịch vụ truyền hình trả tiền.
Bên cạnh đó, Nghị định 144/2020/NĐ-CP hiện chưa có quy định yêu cầu đơn vị tổ chức biểu diễn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về quyền tác giả trước khi sử dụng tác phẩm âm nhạc trong chương trình, dẫn đến những bất lợi nhất định cho tác giả.
VCPMC mong muốn các hành vi xâm phạm quyền cần được xử lý kịp thời hơn, các quy định pháp luật về đảm bảo quyền lợi của tác giả cần được cân bằng, tránh gây thiệt hại cho người sáng tạo.
Khi những vấn đề tồn tại này được khắc phục, quyền lợi của tác giả sẽ được bảo đảm xứng đáng, tạo động lực sáng tạo, đồng thời đảm bảo quyền thụ hưởng các tác phẩm âm nhạc có chất lượng của công chúng.
Trong khâu thực thi pháp luật về quyền tác giả, theo ông, còn những hạn chế nào cần sớm được khắc phục?
+ Hạn chế lớn nhất hiện nay vẫn là việc thực thi các quy định bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan chưa theo kịp thực tiễn sử dụng âm nhạc, nhất là trong bối cảnh các hoạt động biểu diễn, khai thác âm nhạc diễn ra ngày càng đa dạng, phức tạp.
Khi cơ chế xử lý chưa đủ nhanh và đủ mạnh, quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả sẽ bị ảnh hưởng, kéo theo những hệ lụy đối với thị trường bản quyền nói chung.
Dư địa tăng trưởng thị trường tác quyền âm nhạc
Theo đánh giá của Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC), với tiềm năng thị trường và những thuận lợi hiện nay trong chính sách pháp luật về bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan, dư địa tăng trưởng của thị trường tác quyền âm nhạc Việt Nam vẫn còn rất lớn.
Trong đó, ở lĩnh vực online và digital, nguồn thu đã đạt gần mức tối ưu, khoảng 75–80%. Tuy nhiên, ở lĩnh vực offline, thị trường vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác, với dư địa tăng trưởng được dự báo ở mức trên 80%.
Tác phẩm âm nhạc đi tìm tên tác giả
